Czytanie gotowego kosmogramu - co widzimy na rysunku
Pierwszy kontakt z gotowym, wygenerowanym cyfrowo rysunkiem kosmogramu wymaga oswojenia się z jego ogólną geometrią kołową, która funkcjonuje jako specyficzna mapa nieba. Rysunek ten składa się z dwóch koncentrycznych okręgów o różnej średnicy. Okrąg zewnętrzny reprezentuje pas zodiaku tropikalnego, podzielony na dwanaście równych sektorów po trzydzieści stopni każdy, z których każdy odpowiada za określone środowisko temperamentalne. Wewnątrz tego zewnętrznego pierścienia znajduje się mniejsze koło, w obrębie którego wytyczona jest siatka domów astrologicznych. Linie dzielące te domy mogą mieć zróżnicowane rozpiętości kątowe w zależności od zastosowanego matematycznego systemu domifikacji. Ten całościowy podział koła stanowi dwuwarstwową płaszczyznę referencyjną, na tle której rozmieszczone są wszystkie pozostałe elementy graficzne horoskopu, tworząc przestrzenną strukturę zapisu danych astronomicznych.
Orientacja graficzna wykresu horoskopowego opiera się na stałym, rygorystycznym układzie osi i kierunków, który różni się od standardowych map geograficznych. Najważniejszy punkt odniesienia, czyli punkt Ascendentu (AS), znajduje się zawsze po lewej stronie rysunku, wyznaczając bezwzględny wschód lokalnego horyzontu. Dokładnie naprzeciwko niego, po prawej stronie, przebiega linia Descendentu (DS), oznaczająca horyzont zachodni. Oś pionowa wyznacza południk miejscowy: na samym szczycie wykresu rezyduje punkt Medium Coeli (MC), odpowiadający za zenit i najwyższe położenie słońca w ciągu doby, natomiast u samego dołu koła ulokowany jest punkt Imum Coeli (IC), wskazujący na nadir. Te cztery kardynalne punkty konstrukcyjne dzielą kosmogram na cztery wyraźne ćwiartki i determinują kierunek odczytu całego diagramu w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara.
W obrębie wewnętrznych sektorów koła rozmieszczone są specyficzne symbole graficzne, zwane glifami, które reprezentują poszczególne ciała niebieskie Układu Słonecznego. Rozpoznawanie tych znaków jest podstawowym wymogiem warsztatowym przy odczytywaniu mapy horoskopu. Każda planeta posiada swój unikalny piktogram, ukształtowany przez tradycję: Słońce rysowane jest jako okrąg z punktem w środku, Księżyc jako charakterystyczny półksiężyc, natomiast symbole Merkurego, Wenus czy Marsa opierają się na geometrycznych kombinacjach koła, krzyża oraz strzałki. Planety społeczne i pokoleniowe - Jowisz, Saturn, Uran, Neptun i Pluton - posiadają bardziej złożone glify strukturalne. Odnalezienie tych piktogramów na rysunku pozwala badaczowi na natychmiastową lokalizację przestrzenną poszczególnych motywacji życiowych, stanowiąc pierwszy etap wizualnej identyfikacji sił kosmicznych.
Kolejnym etapem czytania rysunku jest powiązanie pozycji danej planety z zewnętrznym pierścieniem zodiakalnym w celu ustalenia, w jakim znaku zodiaku dany obiekt się znajduje. Zewnętrzny krąg zawiera dwanaście charakterystycznych symboli przypisanych do kolejnych znaków, od Barana do Ryb. Aby poprawnie odczytać pozycję, badacz lokalizuje glif interesującej go planety, a następnie sprawdza, w obrębie którego sektora zodiakalnego ów glif został umieszczony. Programy komputerowe bardzo często umieszczają obok symbolu planety precyzyjny zapis numeryczny, podający dokładny stopień oraz minutę kątową jej położenia w danym znaku (na przykład 15° Panny). Pozwala to na uniknięcie błędów wizualnych wynikających z zagęszczenia planet w jednym rejonie nieba i daje rygorystyczną pewność co do współrzędnych zodiakalnych badanych obiektów.
Po ustaleniu pozycji zodiakalnej konieczne jest odczytanie, w którym z dwunastu domów astrologicznych znajduje się każda planeta. Domy są na rysunku wyraźnie ponumerowane cyframi arabskimi lub rzymskimi, umieszczonymi zazwyczaj w pobliżu centrum koła bądź przy samych liniach granicznych (kuspidach). Badacz śledzi pozycję glifu planety względem linii wierzchołków domów, które rozchodzą się promieniście od środka wykresu. Pierwszy dom zaczyna się tuż pod linią Ascendentu i biegnie w dół, a kolejne pola następują po sobie sekwencyjnie. Jeśli symbol planety znajduje się w przestrzeni między linią oznaczającą wierzchołek domu drugiego a linią domu trzeciego, oznacza to, że planeta rezyduje w domu drugim. Krok ten pozwala na precyzyjne przyporządkowanie potencjału planetarnego do konkretnej, fizycznej sfery egzystencji codziennej.
W samym centrum koła horoskopu, wewnątrz mniejszego okręgu, rysowana jest gęsta sieć kolorowych linii łączących poszczególne planety ze sobą. Linie te reprezentują geometryczne aspekty, czyli precyzyjne relacje odległościowe zachodzące między ciałami niebieskimi. Współczesne programy komputerowe stosują stałą konwencję kolorystyczną w celu ułatwienia wizualnej identyfikacji: aspekty harmonijne (trygony, sekstyle) są najczęściej rysowane za pomocą linii niebieskich lub zielonych, natomiast aspekty napięciowe (kwadratury, opozycje) oznacza się kolorem czerwonym. Koniunkcje są widoczne bezpośrednio jako planety stojące tuż obok siebie. Śledząc punkty początkowe i końcowe danej linii wewnętrznej, badacz odczytuje, które konkretnie dwa ciała niebieskie pozostają ze sobą w stałym kontakcie i wymianie energetycznej, co tworzy strukturę powiązań.
Na gotowym rysunku kosmogramu znajdują się również specyficzne oznaczenia dodatkowe, z których najważniejszym jest symbol retrogradacji planetarnej. Jeśli w momencie narodzin dana planeta znajdowała się w fazie ruchu wstecznego, obok jej glifu graficznego lub zapisu stopniowego umieszcza się małą literę „R” bądź charakterystyczny znak przekreślenia. Oprócz planet na rysunku można dostrzec piktogramy oznaczające osie Węzłów Księżycowych (Głowę i Ogon Smoka), które przypominają kształtem małe pętle lub słuchawki. Często w dolnym bądź bocznym rogu arkusza umieszcza się także tabelę zbiorczą, podsumowującą bilans żywiołów i jakości oraz zawierającą siatkę aspektów w formie trójkątnej matrycy, co pozwala na szybką weryfikację detali bez konieczności analizowania samego rysunku kołowego.