Znaczenie słowa - „to, co otrzymane”
Rdzeń hebrajski ק-ב-ל (k-b-l) stanowi językowy punkt wyjścia do zrozumienia całej tradycji. Jego podstawowe znaczenie to po prostu „otrzymywać” lub „przyjmować”. Od tego czasownika wywodzi się forma rzeczownikowa „kabbala”, oznaczająca w bezpośrednim tłumaczeniu „przyjęcie” lub „odbiór”. W codziennym języku jest to pojęcie o charakterze czysto technicznym i funkcjonalnym.
W hebrajszczyźnie rabinicznej termin ten funkcjonował przez długi czas bez absolutnie żadnych konotacji mistycznych. Oznaczał wyłącznie tradycję ustną, przekazywaną starannie z pokolenia na pokolenie. Odnosił się do zbioru praw i zwyczajów, które następcy przyjmowali bezpośrednio od swoich poprzedników w linii nauczania.
Dawne użycie tego słowa wskazywało przede wszystkim na ciągłość międzypokoleniową. Przekaz ten dotyczył materii religijno-prawnej, a sam rzeczownik nie implikował dodatkowych, ukrytych znaczeń. Był to termin oznaczający ciągłość wiedzy utrwalanej wewnątrz społeczności.
Moment, w którym to popularne słowo zaczęło oznaczać konkretną szkołę ezoteryczną, nastąpił na przełomie XII i XIII wieku na terenach Prowansji i Katalonii. Właśnie tam wyselekcjonowana grupa badaczy pism zaczęła stosować ten termin w nowym, bardzo specyficznym kontekście. Wcześniejsi hebrajscy badacze spraw nadprzyrodzonych nie nazywali swojej praktyki w ten sposób, preferując inne określenia.
Zasadniczą rolę w utrwaleniu tego terminu przypisuje się środowisku skupionemu wokół szkoły Izaaka Ślepego. Ta grupa myślicieli zdefiniowała swoje nauczanie, wykorzystując ów rzeczownik do stałej identyfikacji własnego, odrębnego nurtu. Wydarzenie to zamknęło historyczny okres, w którym praktyki ezoteryczne nie posiadały jednolitej nazwy własnej.
Równoczesne powstanie w tym samym regionie tekstów, z których można wymienić Sefer ha-Bahir, zbiegło się z procesem formowania się środowiska pod nową nazwą. Nowa terminologia pozwoliła badaczom wyodrębnić ten konkretny system z szerszego nurtu nauczania religijnego i nadać mu odrębną tożsamość.
Tradycja ta w przeszłości określała samą siebie przy użyciu wielu innych terminów. Określenie chochmat ha-nistar, tłumaczone dosłownie jako „wiedza ukryta”, wskazuje na ograniczoną dostępność nauk i celowe zasłonięcie przekazu przed nieprzygotowanym odbiorcą. Z kolei sitrei Tora, czyli „tajemnice Tory”, jasno sugeruje, że głównym zadaniem tych praktyk było poszukiwanie dodatkowych znaczeń w oficjalnym tekście religijnym.
Często stosowanym terminem była również chochma penimit, co oznacza „mądrość wewnętrzną”. Ta konkretna nazwa akcentuje osobiste i pogłębione doświadczenie, kierujące uwagę w stronę wewnętrznych procesów duchowych analizującego tekst. Każde z tych określeń informuje współczesnego badacza o tym, jak ówcześni adepci postrzegali wartość i charakter swojej pracy.
Najstarsze etykiety, do których zaliczają się maase merkawa oraz maase bereszit, wyznaczały wprost kierunki wczesnych poszukiwań. Informują one o autopercepcji tej tradycji jako dziedziny zajmującej się bezpośrednio procesami wyższego rzędu. Środowisko to uważało swoją pracę za system pozwalający na zrozumienie najbardziej fundamentalnych zagadnień filozoficznych.
Zapis słowa opisującego tę tradycję w językach europejskich sprawia wiele trudności i prowadzi do powstawania form takich jak Kabbalah, Cabala, Qabalah czy Kabbala. Przyczyną tego stanu rzeczy jest fakt, że alfabet łaciński dysponuje różnymi literami zdolnymi do oddania oryginalnego dźwięku. Różnorodność sposobów zapisu doprowadziła do wykształcenia się niepisanej konwencji w literaturze przedmiotu.
Według tej ogólnie przyjętej zasady, pisownia rozpoczynająca się od litery „K” (Kabbalah) wskazuje na oryginalny nurt żydowski. Zapis z wykorzystaniem litery „C” (Cabala) służy do oznaczania literatury nurtu chrześcijańskiego. Wariant z literą „Q” na początku (Qabalah) odnosi się z kolei bezpośrednio do nurtu hermetycznego.
Warto podkreślić, że system ten nie jest ścisły i bywa wielokrotnie łamany w różnorodnych publikacjach. Wielu badaczy i tłumaczy nie stosuje się konsekwentnie do opisanego podziału, używając poszczególnych wariantów zapisu w sposób zmienny, niezależnie od tematyki dzieła.
Polska praktyka językowa zaadaptowała formę fonetyczną zapisaną po prostu jako „kabała”. Taka pisownia funkcjonuje w rodzimych tekstach najdłużej. Zbiega się ona w sposób bezpośredni z potocznym wyrażeniem „stawianie kabały”, oznaczającym w polszczyźnie czynność wróżenia z kart.
Zbieżność ta wynika historycznie z procesu przenikania uproszczonych pojęć ezoterycznych do kultury popularnej, w której trudne słowa asymilowano w celu nazwania lokalnych praktyk. Termin, który pierwotnie odnosił się do złożonej tradycji badawczej, zaczął z czasem oznaczać czynność przepowiadania przyszłości.
Zjawisko to generuje ogromne zamieszanie terminologiczne u polskiego czytelnika. Sięgając po publikacje opatrzone tym tytułem, odbiorca bardzo często spodziewa się instruktażu wróżbiarskiego, a zamiast tego napotyka złożony system nauczania pozbawiony elementów przepowiadania przyszłości.
W niniejszej książce obowiązuje jednolita deklaracja terminologiczna w celu uniknięcia pomyłek. Autor używa konsekwentnie polskiej pisowni „kabała” dla oznaczenia całego opisywanego zjawiska. W celu odróżnienia trzech wymienionych wcześniej tradycji tekst stosuje przymiotniki, określając je jako tradycję żydowską, tradycję chrześcijańską oraz tradycję hermetyczną.
Terminy hebrajskie, posiadające ugruntowane odpowiedniki w języku polskim, występują na łamach tej publikacji w formie spolszczonej. Słowa techniczne, które nie mają dokładnego polskiego odpowiednika, pozostają w zapisie oryginalnym i są zaopatrzone w polską transkrypcję fonetyczną.
Czytelnik znajdzie wyczerpujące objaśnienia wszystkich wprowadzanych terminów w wydzielonym słowniczku. Został on przygotowany z myślą o sprawnym poszerzaniu wiedzy w trakcie lektury kolejnych części poradnika.